ပလူတို ကို ဘာေႀကာင္႔ ျဂိဳဟ္သိမ္ အျဖစ္ အဆင္႔ ေလ်ွာ႔ခ်ရတာလဲ

cbox မွာ genesis ေမးထားတဲ႔ အေႀကာင္းအရာက cbox ထဲမွာ တင္ရွင္းဖို႔ မျဖစ္နိုင္တဲ႔ အတြက္ က်ေနာ္ ပို႔စ္ တစ္ခုတင္ျပီး ရွင္းဖို႔ ဆံုးျဖတ္လိုက္တာပါ။ က်ေနာ္တို႔ ေနစႀကာ၀ဠာထဲမွာ အရင္က ျဂိဳဟ္ ၉ လံုး၊ အခု ၈ လံုး ျဖစ္ သြားပါျပီ။ ဘာလို႔ တစ္လံုး ေလ်ာ႔သြားတာလည္း ဆိုတာ အဲတုန္းက သတိထား မိလိုက္သူေတြ သိႀကမွာပါ။ သတိမထား မိလိုက္သူေတြ အတြက္ က်ေနာ္ ျပန္ရွင္းေပးတာပါ။
IAU က ၂၀၀၆ ခုနွစ္ မွာ definition of planet ကို သတ္မွတ္လိုက္ တဲ႔ အခ်ိန္ မတိုင္ခင္ အထိ ပလူတို ဟာ ျဂိဳဟ္ အျဖစ္ ရွိခဲ႔ပါတယ္။ အဲဒီ defination ကို ထုတ္ျပီးတဲ႔ အခါမွာေတာ႔ ပလူတိုဟာ ျဂိဳဟ္သိမ္ ျဖစ္သြားပါျပီ။ အရင္ကေတာ႔ ေကာင္းျပီ ေကာင္းရက္နဲ႔ ျဂိဳဟ္ လုပ္ထားျပီးေတာ႔ မွ အခုမွ ျဂိဳဟ္သိမ္ ဆိုျပီး ေကာက္ လုပ္လိုက္တဲ႔ အတြက္ စတင္ေတြ႔ရွိခဲ႔သူ Clyde W. Tombaugh ရဲ႔ အသိုင္းအ၀ိုင္းနဲ႔ သူ႔ကို ေလးစားႀကည္ညိဳသူမ်ားရဲ႔ ဆႏၵျပမႈေတြ ျဖစ္ခဲ႔ပါတယ္။ ဒါေပမယ္႔ အဲလို မလုပ္လို႔ မရတဲ႔ အေႀကာင္း အရာကလည္း ရွိေနပါတယ္။
၁၉၅၁ ခုနွစ္မွာ ေကြပါခါးပါတ္ (kuiper belt) ကို ေတြ႔ရွိျပီးတဲ႔ အခ်ိန္ကစလို႔ ပလူတို နဲ႔ ပါတ္သတ္ျပီး စဥ္းစား စရာေတြ စျဖစ္လာခဲ႔တာပါ။ ၂၀၀၂ ခုနွစ္မွာ KBO 50000 Quaoar ကို စျပီး ေတြ႔ခဲ႔ ပါတယ္။ အခ်င္း အားျဖင္႔ ၁၂၈၀ ကီလို မီတာ ရွိျပီးေတာ႔ ပလူတိုရဲ႔ တ၀က္ ရွိပါတယ္။ ၂၀၀၄ ခုနွစ္မွာ Sedna ကို ေတြ႔ခဲ႔ ပါတယ္။ သူ႔အခ်င္းက ကီလိုမီတာ ၁၈၀၀ ျဖစ္တဲ႔အတြက္ အခ်င္း ကီလိုမီတာ ၂၃၂၀ ပဲ ရွိတဲ႔ ပလူတိုနဲ႔ မတိမ္းမယိမ္း ရွိေန ပါျပီ။ ၂၀၀၅ ခုနွစ္ ဇူလိုင္ ၂၉ ခုနွစ္မွာ ေတာ႔ နက္ပကြ်န္းအလြန္ အရာ၀တၳဳေတြ႔ ရွိေႀကာင္း ေႀကာ္ညာခ်က္ ထြက္ ေပၚခဲ႔ပါတယ္။ အသစ္ ေတြ႔ရွိတဲ႔ အရာ၀တၳဳ အမည္က Eris ျဖစ္ျပီးေတာ႔ သူက ပလူတို ထက္ ပိုႀကီးပါတယ္။ ၁၈၄၆ ခုနွစ္က Triton ကို ေတြ႔ရွိျပီးတဲ႔ ေနာက္ပိုင္းမွာ ေနစႀကာ၀ဠာ အတြင္း အႀကီးမားဆံုး အရာ၀တၳဳ ေတြ႔ရွိတာ ျဖစ္ပါတယ္။ တရား၀င္ သတ္မွတ္မႈ မရွိေသးေပမယ္႔ ၁၀ ခုေျမာက္ ျဂိဳဟ္ လို႔ ေခၚခဲ႔ႀကပါတယ္။ Eris ကို ျဂိဳဟ္ အျဖစ္ သတ္မွတ္လိုက္ရင္ သူ႔ လိုပဲ သတ္မွတ္စရာ ျဂိဳဟ္ ေတြ အမ်ားႀကီး က်န္ပါေသးတယ္။ ျဂိဳဟ္ေတြ အမ်ားႀကီး ျဖစ္လာျပီး စႀကာ၀ဠာ ေလ႔လာမႈ အတြက္ ရႈပ္ေထြးလာေတာ႔ မွာ ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီ အခ်ိန္မွာ နကၡတၱပညာရွင္ အသိုင္းအ၀ိုင္း မွာ ပလူတိုကို ျဂိဳဟ္သိမ္ အျဖစ္ သတ္မွတ္ဖို႔ ဖိအား ပိုမ်ား လာခဲ႔ပါတယ္။ အျခားျဂိဳဟ္ ေတြရဲ႔ ပါတ္လမ္းေတြကို ေထာင္႔တစ္ခု ခံေဆာင္ျပီး ပါတ္ေနတဲ႔ သူရဲ႔ ပါတ္လမ္းကို ေဘးက ပံုမွာ ေတြ႔နိုင္ပါတယ္။ ပလူတို ကို ျဂိဳဟ္အျဖစ္ သတ္မွတ္ နိုင္စရာ တစ္ခုထဲေသာ အေႀကာင္းအရာ အျဖစ္ သူ႔ရဲ႔ ခပ္ႀကီးႀကီး လ တစ္လံုး ျဖစ္တဲ႔ Charon ပဲ က်န္ပါတယ္။ ဒါေပမယ္႔ ၂၀၀၅ စက္တင္ဘာမွာ Eris မွာ ျဂိဳဟ္ရံလ Dysnomia ရွိေႀကာင္း ေတြ႔ ရွိ ခဲ႔တဲ႔ အတြက္ ပလူတို ကို ျဂိဳဟ္ အျဖစ္ ဆက္လက္ ထားရွိေရး ကိစၥ အဆံုးသတ္သြား ခဲ႔ပါတယ္။
၂၀၀၆ ခုနွစ္မွာ IAU က definition of planet ကို ထုတ္ျပန္ခဲ႔ပါတယ္။ အဲဒီ ထုတ္ျပန္ခ်က္အရ အရာ၀တၳဳတစ္ခု ဟာ ျဂိဳဟ္ အျဖစ္ သတ္မွတ္ ခံရနိုင္ဖို႔ ေအာက္ ပါ အခ်က္သံုးခ်က္နဲ႔ ညီ ဖို႔ လုိအပ္ပါတယ္။
၁။ အရာ၀တၳဳဟာ ေနကို ပါတ္တဲ႔ ပါတ္လမ္း အတြင္းမွာ ရွိရပါမယ္။
၂။ အရာ၀တၳဳဟာ သူ႔ကိုယ္ပိုင္ ဆြဲငင္အား နဲ႔ လံုး၀န္းတဲ႔ ပံုစံ ျဖစ္ေစဖို႔ လံုေလာက္တဲ႔ ျဒပ္သား ပမာဏ ရွိရပါမယ္။ သူ႔ရဲ႔ ပံုစံကို hydrostatic equilibrium ျဖစ္ေစဖို႔ လံုေလာက္တဲ႔ ဆြဲငင္အား ရွိရပါမယ္။
၃။ အရာ၀တၳဳမွာ ရွင္းလင္းတဲ႔ ေနပါတ္လမ္းေႀကာင္း ရွိရပါမယ္။ သူ႔ ပါတ္လမ္း တြင္း မွာ အျခား အရာ၀တၳဳ မ်ား မရွိရပါဘူး။
ပလူတုိဟာ တတိယအခ်က္နဲ႔ မညီပါဘူး။ သူ႔ ရဲ႔ ျဒပ္ထုဟာ သူ႔ ပါတ္လမ္း အတြင္း မွာရွိတဲ႔ အရာ၀တၳဳ စုစု ေပါင္း ျဒပ္ထုရဲ႔ ၀.၀၇ ဆ ပဲ ရွိပါတယ္။ (ကမၻာရဲ႔ ျဒပ္ထုဟာ သူ႔ပါတ္လမ္းထဲရွိ အျခား အရာစုစုေပါင္းရဲ႔ ၁.၇ သန္း ဆ ရွိပါတယ္။)
၂၀၀၆ ခုနွစ္ စက္တင္ဘာ ၁၃ ရက္ေန႔မွာ IAU က ျဂိဳဟ္သိမ္ (minor planet) စာရင္းကို ထုတ္ျပန္ ခဲ႔ပါတယ္။ အဲဒီ စာရင္းထဲက အႀကီးဆံုး အရာ၀တၳဳ ၁၀ခု ရဲ႔ ပံုကို ေအာက္မွာ ျပထားပါတယ္။

ဗီးနပ္စ္ျဂိဳဟ္ (Venus) -၁

သူကေတာ႔ မ်က္နွာျပင္ အျပည္႔ အျဖဴေရာင္ ျခယ္ထားတဲ႔ ျဂိဳဟ္၊ ကာဗြန္ဒိုင္ ေအာက္ဆိုဒ္ ကဲ တဲ႔ ေလထုထဲမွာ ေသေစနိင္ေလာက္တဲ႔ အဆိပ္ဓါတ္ေငြ႔ အျပည္႔နဲ႔ ျဂိဳဟ္၊ သက္၀င္ လႈပ္လွ်ားေနတဲ႔ မီးေတာင္ ေတြ ရွိတဲ႔ျဂိဳဟ္၊ က်ေနာ္တို႔ ေသာႀကာျဂိဳဟ္လို႔ သိႀကတဲ႔ ဗီးနပ္စ္ျဂိဳဟ္ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ဗီးနပ္္စ္ ျဂိဳဟ္ေပၚမွာ အပူခ်ိန္ဟာ -၄၈၀ ဒီဂရီ စင္တီဂရိတ္ အျမဲရွိပါတယ္။ ဘာလို႔လဲ ဆိုေတာ႔ ေနေရာင္က ေသမင္းတမန္ တိမ္တိုက္ေတြကို ေဖာက္ျပီး သူ႔ရဲ႔ မ်က္နွာျပင္ေပၚကို မေရာက္နိုင္ လို႔ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ တကယ္ေတာ႔ ဗီးနပ္စ္ဟာ က်ေနာ္တို႔အတြက္ ပေဟ႒ိ တစ္ခုပါ။ သူ႔၀င္ရိုးေပၚမွာ တစ္ပါတ္လည္ဖို႔ ကမၻာေပၚက ရက္ေပါင္း ၂၄၃ ရက္ ႀကာပါတယ္။ သူ႔ေပၚက တိမ္တိုက္ေတြ က်ေတာ႔ ၄ရက္ နဲ႔ တစ္ပါတ္ ပါတ္ပါတယ္။ သူ႔ရဲ႔ အခ်င္းက ကီလိုမီတာ ၁၂၀၀၀ ေက်ာ္ပါတယ္။ ကမၻာ႔ အခ်င္း နီးပါးပါပဲ။ အဲဒီလို အရြယ္အစား မတိမ္းမယိမ္း ညီအစ္မ နွစ္ေဖာ္ဟာ ဘာေႀကာင္႔မ်ား မတူညီ ရတာပါလဲ။ တစ္ခ်ိန္မွာ ေတာ႔ သူဟာ ေအာက္က ပံုမွာ ျပထားသလိုပဲ ကမၻာ နဲ႔ အတူတူပဲရွိခဲ႔ နိုင္ပါတယ္။ ပင္လယ္ ျပာျပာေတြ၊ အစိမ္းေရာင္ အပင္ေတြ ဖံုးတဲ႔ တိုက္ႀကီးေတြ နဲ႔ ႀကည္လင္ သန္႔ရွင္းတဲ႔ ေကာင္းကင္ျပင္ ေတြ နဲ႔ေပါ႔။ ဘယ္လိုအရာကမ်ား ဗီးနပ္စ္ အတြက္ ဆိုးရြားတဲ႔ ႀကမၼာ ျဖစ္ေစ တာလဲ။ သူ႔ေလထု ထဲက အခိုးအေငြ႔ ေတြကို ဘယ္လို အရာကမ်ား ျဖစ္ေစတာပါလဲ။ ျပီးေတာ႔ ဘာျဖစ္လို႔မ်ား တျခားျဂိဳဟ္ေတြနဲ႔ မတူပဲ ေျပာင္းျပန္ လည္ေနရတာပါလဲ။ ကမၻာေပၚကႀကည္႔မယ္ ဆိုရင္ေတာ႔ ဗီးနပ္စ္ဟာ ညေကာင္းကင္ရဲ႔ အေတာက္ပဆံုးေသာ ျဂိဳဟ္ပါ။ သူေရာ သူ႔ရဲ႔ အေဖာ္ မာက်ဴရီေရာ ေန၀င္ျပီးတာနဲ႔ ခ်က္ခ်င္း လိုလို ထြက္လာ တတ္ႀကပါတယ္။ ဘယ္ျဂိဳဟ္ကမွ မိုးကုပ္ စက္၀ိုင္း ကေန တြက္ရင္ သူ႔ထက္ ျမင္႔တဲ႔ ေနရာကို မေရာက္နိုင္ပါဘူး။ အဲဒါကေတာ႔ သူ႔ရဲ႔ တည္ေနရာဟာ ကမၻာနဲ႔ ေနႀကားမွာ ရွိေနတဲ႔ အက်ိဳးဆက္ပါ။ မာက်ဴရီက ေနကို ျမန္ျမန္ ပါတ္ေပမယ္႔ ဗီးနပ္စ္က်ေတာ႔ ပိုေနွးတဲ႔ အရွိန္နဲ႔ ရက္ေပါင္း ၂၂၅ ရက္ႀကာမွ တစ္ပါတ္ပါတ္ ပါတယ္။ ေနကေန ကီလိုမီတာ ၁၀၈ သန္း အကြာမွာ ရွိပါတယ္။ တခါတရံမွာ ေတာ႔ ဗီးနပ္စ္ဟာ ေနရဲ႔ အ၀န္း အ၀ိုင္းကို ျဖတ္သြား တာမ်ိဳး ျမင္ရတတ္ပါတယ္။ အဲဒီလို ဗီးနပ္စ္ က ေနရဲ႔ အ၀န္းကို ျဖတ္သြားတဲ႔ အျဖစ္အပ်က္ကို 1769 ခုနွစ္မွာ Captain James Cook ပထမဆံုး စျပီး ေတြ႔ခဲ႔တာပါ။ အဲဒီေတြ႔ရွိမႈဟာ ေခတ္သစ္ စႀကာ၀ဠာ ေလ႔လာမႈသမိုင္း ရဲ႔ အစပါပဲ။ ဗီးနပ္စ္ကို စံနစ္တက် ေလ႔လာမႈကေတာ႔ ေရဒါေတြနဲ႔ စခဲ႔တာပါ။ ၆၀ ျပည္႔လြန္နွစ္ေတြရဲ႔ အစေလာက္မွာ ေရဒါေတြနဲ႔ ဗီးနပ္စ္ရဲ႔ တိမ္တိုက္ေတြကို signal ေတြလႊတ္ခဲ႔ပါတယ္။ သိပၸံပညာရွင္ေတြဟာ ပထမဆံုး ဗီးနပ္စ္ရဲ႔ ေျမမ်က္နွာသြင္ျပင္ကို ပံုေဖာ္နိုင္ခဲ႔ျပီးေတာ႔ သူဟာ ေျပာင္းျပန္ လည္ေနတယ္ ဆိုတာ ကိုလည္း ေဖာ္ထုတ္နိုင္ခဲ႔ပါတယ္။ ၁၉၆၆ ခုနွစ္မွာေတာ႔ ဆိုဗီယက္ယူနီယံ ဟာ ဗီးနပ္စ္ကို ပထမဆံုး ျဂိဳဟ္တု လႊတ္တင္နိုင္ခဲ႔ပါတယ္။ အဲဒီျဂိဳဟ္တုရဲ႔ တိုင္းတာခ်က္အရ ဗီးနပ္စ္ရဲ႔ ေလထုသိပ္သည္းမႈဟာ ကမၻာထက္ ၉၀% ပိုမ်ားေႀကာင္း သိရပါတယ္။ အခ်ိဳ႔ေသာ အစိတ္အပိုင္းေတြဟာ သူ႔ရဲ႔ ေလထုထဲမွာပဲ ပ်က္စီးသြားပါတယ္။ ဒါေပမယ္႔ အစိတ္အပိုင္း တစ္ခုကေတာ႔ ေကာင္းေကာင္း အလုပ္လုပ္ ခဲ႔ပါတယ္။ သူ႔ရဲ႔ ကမ္မရာ မပ်က္စီးခင္ အထိေတာ႔ ကမၻာေတြကို အခ်က္အလက္ေတြ ပို႔ေပးခဲ႔ပါတယ္။ ဒါေပမယ္႔ စက္ပစၥည္းေတြ လဲ အဲေနရာမွာေတာ႔ ႀကာႀကာ မေကာင္း နိုင္ပါဘူး။ တစ္ခ်ိန္ခ်ိန္မွာ လူ တစ္ေယာက္ ေယာက္ ကို တစ္စံုတစ္ခု နဲ႔ အလံုပိတ္ျပီး ဗီးနပ္စ္ရဲ႔ မ်က္နွာျပင္ကို ပို႔နိုင္မယ္ ဆိုပါေတာ႔၊ အဲဒီ အလံုပိတ္ ကို ဖြင္႔ဖြင္႔ခ်င္းမွာပဲ အဲဒီလူဟာ ေသသြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ေနာက္ထပ္ ေလ႔လာေတြ႔ရွိမႈ ကေတာ႔ ဗီးနပ္စ္ရဲ႔ ေလထုထဲမွာ ၉၀ ကေန ၉၅% ေလာက္ ကာဗြန္ဒိုင္ ေအာက္ဆိုဒ္ ေတြ ပါေနတယ္ ဆိုတဲ႔ အခ်က္ပါ။ ဗီးနပ္စ္ရဲ႔ ေျမမ်က္နွာသြင္ျပင္ ဖြဲ႔စည္းပံုကို ေတာ႔ ပံုမွာ ျပထားပါတယ္။ အဲဒီ ပံု အရ ဆိုရင္ ျဂိဳဟ္ရဲ႔ မ်က္နွာျပင္ဟာ ညီညာတယ္လို႔ ေျပာလို႔ ရပါတယ္။ ဒါေပမယ္႔ တိုက္အျဖစ္ ဖြဲ႔စည္း တည္ရွိ နိုင္မႈ အေနအထား ေတာ႔ နည္းပါတယ္။ ကမၻာေပၚမွာ တိုက္ႀကီး ခုနွစ္ခု ရွိေပမယ္႔ ဗီးနပ္စ္မွာေတာ႔ နွစ္ခုပဲ ရွိနုိင္ ပါတယ္။

မာက်ဴရီျဂိဳဟ္ (mercury) -၂

အေပၚကပံုကို ႀကည္႔ရင္ မာက်ဴရီ ဟာ သူ႔ရဲ႔ ၀င္ရိုးေပၚမွာ အလြန္ေနွးေကြးစြာ လည္ပါတ္ေႀကာင္း ေတြ႔ရမွာပါ။ ေနကို တစ္ပါတ္ပါတ္ မိတဲ႔ အခ်ိန္မွာ သူ႔၀င္ရိုးေပၚမွာ အပါတ္၀က္ ေလာက္ပဲ လည္ရ ပါေသးတယ္။ မာက်ဴရီ ျဂိဳဟ္ အတြက္ ျပကၡဒိန္က အူေႀကာင္ေႀကာင္ နိုင္ပါတယ္။ မာက်ဴရီျဂိဳဟ္ရဲ႔ တစ္ေန႔ဟာ သူ႔ရဲ႔ တစ္နွစ္ထက္ နွစ္ဆ ပိုႀကာပါတယ္။ မာက်ဴရီျဂိဳဟ္ရဲ႔ တစ္ရက္ဟာ ကမၻာေပၚက ရက္ေပါင္း ၁၇၆ နဲ႔ ညီေပမယ္႔ သူ႔ရဲ႔ တစ္နွစ္ကေတာ႔ ကမၻာ႔ရက္ေပါင္း ၈၈ ရက္ပဲ ရွိပါတယ္။ ေနာက္ထပ္ ထူးဆန္းတာ ရွိပါေသးတယ္။ မာက်ဴရီျဂိဳဟ္ေပၚကေန ႀကည္႔ရင္ ေနဟာ အခ်ိန္နဲ႔ အမွ် အရြယ္အစား ေတြ ေျပာင္းလဲ ေနတာကို ေတြ႔ရမွာပါ။ ဘာေႀကာင္႔လဲ ဆိုရင္ေတာ႔ သူ႔ဟာ ေနနဲ႔ အနီးအေ၀း ကြာျခားခ်က္က အခ်ိန္နဲ႔ အမွ် ေျပာင္းေနလို႔ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ မာက်ဴရီက ေနကို ဘဲဥပံု ပါတ္လမ္း နဲ႔ ပါတ္ပါတယ္။ ဘဲဥပံု ပါတ္လမ္းရဲ႔ ေနနဲ႔ နီးတဲ႔ အပိုင္းကို ေရာက္လာတဲ႔ အခ်ိန္မွာ ေနဟာ ႀကီးလာျပီးေတာ႔ ေ၀းတဲ႔ ေနရာကို ေရာက္သြားရင္ေတာ႔ ျပန္ေသးသြား ျပန္ပါတယ္။ ေနာက္ထပ္ လ်ွိဳ႔၀ွက္ ခ်က္ တစ္ခု ရွိပါေသးတယ္။ မာက်ဴရီဟာ ဘဲဥပံု လမ္းေႀကာင္း အတိုင္း ေနနဲ႔ နီးလာရင္ အရွိန္ ျမန္လာျပီး ေတာ႔ ေနနဲ႔ ေ၀းရာကို သြားေတာ႔မယ္ဆိုရင္ေတာ႔ အရွိန္ ေနွးသြားတာ ပါပဲ။ အဲဒီ အတြက္ ေႀကာင္႔ ေနဟာ မာက်ဴရီ ျဂိဳဟ္မွာ နွစ္ႀကိမ္ ထြက္ပါတယ္။ ေနနဲ႔ နီးတဲ႔ ရလာဒ္ အျဖစ္ မာက်ဴရီ ျဂိဳဟ္ဟာ အလြန္ပူပါတယ္။ သူ႔ရဲ႔ အီေကြတာ ရဲ႔ ေန႔ခင္းဘက္ အပူခ်ိန္ဟာ 400 degree Celsius ရွိပါတယ္။ တစ္ခါတစ္ရံ 600 degree C အထိ ရွိျပီးေတာ႔ ေနအဖြဲ႔အစည္း မွာေတာ႔ အပူ ဆံုး ျဂိဳဟ္ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ္႔ ျဂိဳဟ္ရဲ႔ ညသန္းေခါင္ အခ်ိန္မွာေတာ႔ -270 degree C အထိ ေအးပါတယ္။ စိတ္၀င္စားစရာ အခ်က္တစ္ခုက အခ်ိဳ႔ေသာ သိပၸံ ပညာရွင္ေတြဟာ မာက်ဴရီမွာ ေရခဲ ရွိတယ္လို႔ ယူဆႀကပါတယ္တဲ႔။ ေနအလင္းေရာင္ကို အျမဲတမ္း တိုက္ရိုက္ မရနိုင္တဲ႔ ေနရာေတြမွာ ရွိေနပါတယ္တဲ႔။ အဲဒီ အခ်က္အလက္ေတြကို ေတာ႔ ေရဒါ နဲ႔ တိုင္းတာခဲ႔တာ ျဖစ္ပါတယ္။ ေရဒါ က ရတဲ႔ ေဒတာေတြအရ ေရခဲဟာ ၀င္ရိုးစြန္း နွစ္ဘက္လံုးမွာ ရွိေနတာ ျဖစ္ပါတယ္။ တကယ္လို႔ အဲဒါဟာ တကယ္ပဲ ေရခဲ ျဖစ္ေနရင္ေတာ႔ comet ေတြသယ္လာခဲ႔တာ ပဲ ျဖစ္ရပါမယ္။ ေရခဲဟာ အျမဲတမ္း အေမွာင္ က်ေနတဲ႔ ၀င္ရိုးစြန္းေတြရဲ႔ နက္ရႈိင္းတဲ႔ အပိုင္းေတြမွာ ရွိေနတာ ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီအခ်က္ကို အတည္ျပဳဖို႔ ေနာက္ထပ္ ေလ႔လာေတြ႔ရွိမႈ တစ္ခုလိုပါတယ္။ active drives ေတြသံုး ျပီး ေလ႔လာဖို႔က မျဖစ္နိုင္ပါဘူး။ သူက ေနနဲ႔ အရမ္းနီးေနလို႔ပါ။ စႀကာ၀ဠာထဲမွာ တင္ထားတဲ႔ ဟာဘယ္လ္ တယ္လီ စကုပ္ ထက္ ပိုေကာင္းတဲ႔ တယ္လီစကုပ္နဲ႔ ေလ႔လာဖို႔ေတာ႔ အစီအစဥ္ မရွိႀကပါ။ မာက်ဴရီရဲ႔ diameter ဟာ ၅၀၀၀ ကီလိုမီတာ ပဲ ရွိျပီးေတာ႔ ေနစႀကာ၀ဠာမွာ အေသးဆံုး ျဂိဳဟ္ပါ။ ေလထုဟာ အရမ္းပါးလႊာျပီးေတာ႔ မရွိသေလာက္ပါပဲ။ ဆြဲငင္အားကလည္း ကမၻာရဲ႔ ၁% ေလာက္ပဲ ရွိပါတယ္။ မာက်ဴရီနဲ႔ ပါတ္သတ္ျပီး သိထားရသေလာက္ဟာ မာရီနာ ၁၀ ရဲ႔ ေက်းဇူးေတြပါ။ ျဂိဳဟ္မ်က္နွာျပင္ ရဲ႔ တ၀က္ေလာက္ကေတာ႔ ဘာမွ ေလ႔လာမႈ မလုပ္ရေသးပါဘူးတဲ႔။ ေနရဲ႔ အနားက အဲဒီ အျဖဴေရာင္ အစက္ကေလးဟာ သူ႔ကို ေလ႔လာမယ္႔သူေတြကို ေစာင္႔ေမွ်ာ္ေနတုန္းပဲ ရွိပါေသးတယ္။

က်မ္းကိုး

၁။ BBC Discovery, Space
၂။ http://www.wikipedia.org
၃။ Encarta Encyclopedia premium 2006

မာက်ဴရီျဂိဳဟ္ (mercury) -၁

ေနစႀကာ၀ဠာရဲ႔ သမိုင္းအစမွာ ေနစႀကာ၀ဠာရဲ႔ အ၀န္းအ၀ိုင္းတစ္ခုလံုး လည္ပါတ္ေနတဲ႔ ဓါတ္ေငြ႔ ေတြ ရွိေနခဲ႔ပါတယ္။ အခ်င္းခ်င္းဆြဲငင္စုစည္းႀကရာက အစိတ္အပိုင္းေသးေသးေလးေတြ၊ ပိုျပီးႀကီးတဲ႔ အစိတ္ အပိုင္းေတြ ျဖစ္လာရာကေန ေနာက္ဆံုးမွာ ျဂိဳဟ္ေတြ ျဖစ္လာခဲ႔ႀကပါတယ္။ မာက်ဴရီျဂိဳဟ္ ကေတာ႔ လြန္ခဲ႔တဲ႔ နွစ္သန္း ၄၅၀၀ေလာက္က ေနနဲ႔ အနီးဆံုး ျဂိဳဟ္အျဖစ္ စတင္ ျဖစ္ေပၚလာခဲ႔တာပါ။ မာက်ဴရီ ရဲ႔ ေနာက္မွာ ေသးငယ္တဲ႔ဲ ျဂိဳဟ္ေတြျဖစ္တဲ႔ ဗီးနပ္စ္၊ ကမၻာ နဲ႔ မားစ္ ျဂိဳဟ္ တို႔ ရွိႀကပါတယ္။ အဲဒီေနာက္မွာေတာ႔ ဓါတ္ေငြ႔ ျဂိဳဟ္ ဘီလူးႀကီးေတြ ျဖစ္တဲ႔ ဂ်ဴပီတာနဲ႔ ေစတန္ ျဂိဳဟ္တို႔ ရွိႀက ပါတယ္။ အဲဒီေနာက္မွာ outer planets ေတြျဖစ္ႀကတဲ႔ ယူေရးနပ္စ္ နဲ႔ နက္ပ္ကြ်န္း၊ အဲဒီေနာက္မွာ ပလူတိုနဲ႔ ေကြပါ ခါးပါတ္(Kuiper belt) ၊ ဒီထက္ပိုေ၀းသြားတဲ႔ ေနရာ မွာေတာ႔ comet သန္းေထာင္ေပါင္း မ်ားစြာ ရွိတယ္လို႔ ယံုႀကည္ႀကတဲ႔ Oort comet cloud ရွိပါတယ္။ ေနအဖြဲ႔အစည္းမွာ စြန္႔ထုတ္မႈ အမ်ားအျပား ရွိတဲ႔ အနက္ကေလးလံတဲ႔ ပစၥည္းေတြဟာ အတြင္းဘက္ျဂိဳဟ္ေတြမွာ အနည္က်ျပီး ေပါ႔ပါး တဲ႔ ပစၥည္းေတြကေတာ႔ အနည္းဆံုး ဂ်ဴပီတာ အထိ လြင္႔ပါး ျပီးေတာ႔ အျပင္ဘက္ ပိုင္းျဂိဳဟ္ ေတြမွာ အနည္ထိုင္ပါတယ္။ မာက်ဴရီျဂိဳဟ္ ဟာ အတြင္းဘက္ အက်ဆံုးျဖစ္တဲ႔ အတြက္ အေလးလံ ဆံုးေသာ ပစၥည္းအမ်ားစုဟာ မာက်ဴရီျဂိဳဟ္မွာပဲ အနည္ က်ပါတယ္။ နွစ္သန္းေထာင္ေပါင္း မ်ားစြာ ျဖစ္လာတဲ႔ အဲဒီျဖစ္စဥ္က မာက်ဴရီ ျဂိဳဟ္ကို ေက်ာက္သားလို မာေက်ာတဲ႔ ျဂိဳဟ္ ျဖစ္လာ ေစခဲ႔ပါ တယ္။ မာက်ဴရီျဂိဳဟ္ကို ႀကည္လင္တဲ႔ ေကာင္းကင္ရဲ႔ ဆည္းဆာ အခ်ိန္ေတြမွာ ဗီးနပ္စ္ ျဂိဳဟ္ရဲ႔ ညာဘက္ ေအာက္ပိုင္း ခပ္က်က် ေနရာမွာ ေတြ႔နိုင္ ပါတယ္။ သူတို႔ေတြ ဟာ မိုးကုပ္စက္၀ိုင္းရဲ႔ အလြန္နိမ္႔တဲ႔ အပိုင္းေတြမွာ ခဏေလးထြက္လာျပီး ျပန္၀င္ သြားပါတယ္။ ေသးငယ္လွတဲ႔ မာက်ဴရီကို ေန၀င္ျပီး ကာစ ဆည္းဆာ အခ်ိန္နဲ႔ ေနေရာင္ေပ်ာက္ျပီး ေမွာင္စပ်ိဳးခ်ိန္ေတြမွာသာ ေတြ႔နိုင္ပါတယ္။ ဘာျဖစ္လို႔လည္း ဆိုေတာ႔ က်ေနာ္တို႔ဟာ ျဂိဳဟ္ေတြရဲ႔ အလင္းျပန္တဲ႔ ေန႔ဘက္ျခမ္း ကိုပဲ ျမင္နိုင္ ႀကလို႔ပါ။ ဗီးနပ္စ္ျဂိဳဟ္က ေနကိုတစ္ပါတ္ပါတ္ဖို႔ ၂၂၅ ရက္ႀကာေပမယ္႔ မာက်ဴရီကေတာ႔ ၈၈ ရက္နဲ႔ ပါတ္တာပါ။ တခါတရံ မာက်ဴရီက ေနနဲ႔ ကမၻာအႀကားမွာ ျဖတ္တဲ႔အခါ၊ ေနမင္းရဲ႔ အ၀န္းအ၀ိုင္းကို မာက်ဴရီ ျဖတ္သြား တာ ေတြ႔နိုင္ပါတယ္။ မာက်ဴရီျဂိဳဟ္ရဲ႔ အျပင္လႊာဟာ လ နဲ႔ ေတာ္ေတာ္ ဆင္တူ ပါတယ္။ မာေက်ာျပီး ေတာင္တန္း ခ်ိဳင္႔၀ွမ္းမရွိ၊ ညီညာ တဲ႔ မ်က္နွာျပင္ ရွိပါတယ္။ ဒါေပမယ္႔ အတြင္းပိုင္းမွာေတာ႔ ကမၻာလိုပဲ core ရွိပါတယ္။ core ရဲ႔ အရြယ္အစားဟာ ကမၻာရဲ႔ လနဲ႔ အရြယ္အစား အတူတူေလာက္ပါပဲ။ အဲဒီcore ရဲ႔ ၇၀% ေလာက္ဟာ သံ နဲ႔ ဖြဲ႔စည္းထားတာပါ။ အဲဒီလို ေလးလံတဲ႔ core ရွိတဲ႔ အတြက္ မာက်ဴရီဟာ ေနအဖြဲ႔အစည္းမွာ မ်က္နွာျပင္ အညီညာဆံုး ျဂိဳဟ္ ျဖစ္ေနပါတယ္။ ေနကေန မာက်ဴရီ အထိ အကြာအေ၀း ဟာ ကီလိုမီတာ သန္း၅၀ ပါ။ ကမၻာကေန တိုင္းရင္ေတာ႔ အဲထက္ အမ်ားႀကီး ပိုပါတယ္။ ၁၉၇၃ ခုနွစ္ နို၀င္ဘာ လက မာရီနာ ၁၀ ျဂိဳဟ္တု ကို ေနနဲ႔နီး နိုင္သမွ် နီးနီးကို သြားဖို႔ လႊတ္ခဲ႔ပါတယ္။ ၃ လ အႀကာမွာ ဗီးနပ္စ္ျဂိဳဟ္ကို ေရာက္ရွိျပီးေတာ႔ ဗီးနပ္စ္ ရဲ႔ သံလိုက္ အားလမ္းေႀကာင္း ေတြကို သံုးျပီး မာက်ဴရီကို ဦးတည္ခဲ႔ပါတယ္။ မာက်ဴရီ အေႀကာင္း ပထမဆံုး သတင္းပို႔ခ်က္ကို ၁၉၇၄ ခုနွစ္ မတ္လမွာ ရရွိခဲ႔ပါတယ္။ မာရီနာ ျဂိဳဟ္တုဟာ မာက်ဴရီကို ၃ ပါတ္ ပါတ္ျပီး ဓါတ္ပံုေတြ ကမၻာကို ပို႔ခဲ႔ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုေတြ မွာေတာ႔ အနွစ္နွစ္အလလ မာက်ဴရီ ေပၚကို က်လာတဲ႔ ဥကၠခဲေတြ ထိမွန္တဲ႔ ဒါဏ္ရာေတြကို ေတြ႔ရမွာပါ။ အခ်င္း ကီလိုမီတာ ၁၃၀၀ ေလာက္ ရွိတဲ႔ အမွတ္အသား တစ္ခုကို ေတာင္ ေတြ႔ရပါတယ္။ အဲဒါ ကေတာ႔ ျဂိဳဟ္တစ္လံုးစာ အရြယ္ရွိတဲ႔ ဥကၠာပ်ံ အႀကီးစား ႀကီး တစ္ခု ၀င္တိုက္မိရာက ျဖစ္ခဲ႔တာပါ။ မီးေတာင္ ေပါက္ကြဲမႈ ေတြဟာ လြန္ခဲ႔တဲ႔ နွစ္သန္း တစ္ေထာင္ ေလာက္မတိုင္ခင္ အထိေတာ႔ ျဖစ္ေနေသးတယ္လို႔ ဆိုပါ တယ္။ ဒါေပမယ္႔ နွစ္သန္း တစ္ေထာင္ အတြင္းမွာေတာ႔ မီးေတာင္ လႈပ္လ်ွားမႈ လံုး၀ မရွိခဲ႔ပါဘူး။ သူ႔ရဲ႔ မ်က္နွာျပင္ကို ေျပာင္းလဲ နိုင္တဲ႔ တစ္ခုတည္းေသာ အေႀကာင္းအရာကေတာ႔ စႀကာ၀ဠာအတြင္းက ေရာက္လာ တဲ႔ မေတာ္တဆ တိုက္မိျခင္းေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

ေန (The Sun) - ၃

coronal loop ေတြက ေနရဲ႔ chromospheres အလႊာထဲမွာပဲ ျဖစ္တာ ဆိုရင္ေတာ႔ ionized gases ေတြဟာ လမ္းေႀကာင္းေကြး ေတြအတိုင္းပဲ ေနရဲ႔ မ်က္နွာျပင္ေပၚကို ျပန္ေရာက္ပါတယ္။ လမ္းေႀကာင္းေကြးေတြရဲ႔ အျမင္႔ဟာ ကီလိုမီတာ ၅ေသာင္း ေက်ာ္သြားခဲ႔ရင္ေတာ႔ စႀကာ၀ဠာထဲကို solar prominences လို႔ေခၚတဲ႔ solar mass ေတြလြင္႔စင္ထြက္ပါတယ္။ လြင္႔စဥ္သြားတဲ႔ အရာေတြကေတာ႔ plasma လို႔လူသိမ်ားတဲ႔ hot ionized gases ေတြပါပဲ။ တကယ္လို႔ လမ္းေႀကာင္းေတြရဲ႔ အျမင္႔ဟာ ကီလိုမီတာ တစ္သိန္း ေက်ာ္သြားခဲ႔ရင္ေတာ႔ ေကြးမသြားေတာ႔ပဲ အတန္းလိုက္ ဆန္႔ထုတ္လိုက္သလို solar mass ေတြ စႀကာ၀ဠာထဲကို အမ်ားႀကီး လြင္႔စဥ္သြားပါလိမ္႔မယ္။ အဲဒီ solar flux cube ရဲ႔ အခ်င္းနဲ႔ ယွဥ္လိုက္ရင္ ကမၻာက ေတာ္ေတာ္ ေသးေနပါလိမ္႔မယ္။ ဒါေပမယ္႔ solar flare ကေတာ႔ သူ႔ထက္ အမ်ားႀကီး ပိုမိုျပင္းထန္ ပါတယ္။ အင္မတန္ ျပင္းထန္တဲ႔ အပူခ်ိန္ေႀကာင္႔ ေပါက္ကြဲ လြင္႔စဥ္ ထြက္တာမ်ိဳးပါ။ သန္းဆယ္ဂဏန္းေလာက္ ရွိတဲ႔ ဟိုက္ဒရိုဂ်င္ ဗံုးေတြကို တျပိဳင္တည္း စုျပံဳ ေဖာက္ခြဲ လိုက္သလို ျပင္းထန္ပါတယ္။ ေနေပၚမွာ လႈပ္လွ်ား ေျပာင္းလဲ ေနတတ္တဲ႔ ခပ္မဲမဲ အရိပ္ေလးေတြဟာ solar flare ေႀကာင္႔ ျဖစ္လာတာပါ။ ေနရဲ႔ အျပင္ဘက္ အလႊာ မွာေတာ႔ corona ရွိပါတယ္။ corona ကို ဒီအတိုင္း ႀကည္႔ရင္ မသိသာပါဘူး၊ ေနႀကတ္ခ်ိန္မွာ လက ေနကို ကြယ္သြားတဲ႔ အခ်ိန္မွာေတာ႔ corona ကို ေကာင္းေကာင္း ျမင္သာပါတယ္။ corona ရဲ႔ အပူခ်ိန္ဟာ ၂သန္း ဒီဂရီ ေလာက္ အထိ ေရာက္တတ္ပါတယ္။ corona ေတြမွာ လည္း သူ႔ရဲ႔ လႊ်ိဳ႔၀ွက္ခ်က္နဲ႔ ပါ။ လက ေနကိုကြယ္သြားတဲ႔ အခ်ိန္မွာ အမည္းေရာင္ အ၀ိုင္းရဲ႔ ပါတ္၀န္းက်င္မွာ ျမင္ရတဲ႔ corona ရဲ႔ ေတာက္ပမႈ ဟာ တေျပးညီ မဟုတ္ပါဘူး။ လင္းတဲ႔ ေနရာလင္း ျပီး မွိန္တဲ႔ ေနရာ မွိန္ပါတယ္..။ ေနရာ အလိုက္ ေတာက္ပမႈဟာ တသတ္မတ္ ရွိေနတာမ်ိဳးလည္း မဟုတ္ပဲ အခ်ိန္နဲ႔ လိုက္ျပီး ေျပာင္းလဲပါတယ္..။ ဘာေႀကာင္႔ အဲဒီလို ျဖစ္ရတာလည္း ဆိုတာ ေဘး ကပံုကို ႀကည္႔လိုက္ရင္ ရွင္းသြားမွာပါ။ အဓိက လက္သည္က ေတာ႔ solar flare ပါ။ အင္မတန္ျပင္းထန္တဲ႔ solar flare ေတြေႀကာင္႔ ႀကီးမားတဲ႔ ေပါက္ကြဲလြင္႔စင္မႈ ေတြလည္း ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ ေနကေန အျမဲမျပတ္ လြင္႔စင္ ထြက္လာေနတဲ႔ particles ေလးေတြ လည္း ရွိပါတယ္။ solar wind လို႔ ေခၚပါတယ္။ အဲဒီ solar wind ေတြဟာ ကမၻာ႔ဆြဲငင္အားေႀကာင္႔ ေတာင္ နဲ႔ ေျမာက္ ၀င္ရိုးစြန္း ေတြရဲ႔ ေလထုအလႊာေပၚမွာ ကမၻာရဲ႔ ေမာ္လီက်ဴးေတြ အက္တမ္ေတြနဲ႔ တိုက္မိပါတယ္။ solar wind ဟာ charges ေဆာင္တဲ႔ particles ေတြျဖစ္တဲ႔ အတြက္ အဲလိုတိုက္မိျခင္း ကေန အလင္းေရာင္ ျဖစ္ေစပါတယ္။ အဲဒီလိုနဲ႔ ေတာင္နဲ႔ ေျမာက္ ၀င္ရိုးစြန္းေတြ မွာ ေတြ႔ရတဲ႔ aurora ဆိုတဲ႔ လွပတဲ႔ ၀င္ရိုးစြန္း ေရာင္ျခည္ေတြ ျဖစ္ေစတာ ျဖစ္ပါတယ္။ aurora အမ်ားစုရဲ႔ အေရာင္ က အနီနဲ႔ အစိမ္းေရာင္ ျဖစ္ျပီး oxygen ကေန ထုတ္တာျဖစ္ပါတယ္။ တကယ္လို႔ nitrogen နဲ႔ nitrogen ions ေတြက ထုတ္တာဆိုရင္ေတာ႔ အနီေဖ်ာ႔ေဖ်ာ႔ ဒါမွမဟုတ္ ေတာက္ပတဲ႔ အျပာေရာင္၊ ခရမ္းေရာင္ေတြကို ျဖစ္ေစပါတယ္တဲ႔။ ေန မွာလည္း လွ်ိဳ႔၀ွက္ခ်က္ေတြ နဲ႔ပါ။ ဥပမာ ဘာေႀကာင္႔ corona ရဲ႔ အပူခ်ိန္က ဒီေလာက္ ျမင္႔ရသလဲဆိုတဲ႔ အခ်က္။ ေနရဲ႔ ဗဟိုမွာ၁၅ သန္း ဒီဂရီ စင္တီဂရိတ္ ရွိေပမယ္႔ မ်က္နွာျပင္မွာက်ေတာ႔ ၆၀၀၀ ဒီဂရီပဲ ရွိပါေတာ႔တယ္။ မ်က္နွာျပင္ကို ေက်ာ္ျပီး အျပင္မွာ ရွိေနတဲ႔ corona ရဲ႔ အပူခ်ိန္က ဒီဂရီ နွစ္သန္းေလာက္ ျဖစ္ေနတာဟာ စိတ္၀င္စားစရာပါ။ ျဖစ္နိုင္တဲ႔ အေႀကာင္း အရင္းကေတာ႔ magnetic energy ပါတဲ႔။ ေနမင္းဟာ ေနရာအလိုက္ အခ်ိန္အလိုက္ မတူညီတဲ႔ ေတာက္ပနူန္းေတြနဲ႔ pulse ေတြ ျဖစ္ေနတတ္တာကို ပညာရွင္ေတြ သိႀကပါတယ္။ ဒါေပမယ္႔႔ ဘာေႀကာင္႔ လဲဆိုတာေတာ႔ မသိႀကေသးပါ ဘူး။ အဲဒီလို ေတာက္ပမႈ အနိမ္႔အျမင္႔ ေျပာင္းလဲမႈေတြဟာ ေနမင္းရဲ႔ အတြင္းဘက္က ျဖစ္ပ်က္ေျပာင္းလဲ မႈေတြ ကိုျပပါတယ္တဲ႔။ သူတို႔ကို ေလ႔လာျခင္းအားျဖင္႔ ေနမင္းရဲ႔ အသြင္ ေျပာင္းလဲေနမႈ ကို သိနိုင္ပါတယ္။ ပညာရွင္ေတြက တစတစ ပိုျပီး နားလည္လာႀကပါတယ္။ ေနမင္းရဲ႔ မ်က္နွာျပင္ကဓါတ္ေငြ႔ေတြရဲ႔ ေရြ႔လ်ွားမႈေတြ ထက္ မ်က္နွာျပင္ေအာက္ ဘက္ပိုင္းမွာ ပိုျပီးျမန္ျမန္ လည္ပါတ္ပါတယ္။ အတြင္းဘက္ကို ေရာက္သြားေလေလ ပိုျပီး ျမန္ေလေလပါပဲ..။ ေနေပၚမွာ ေတာ္ေနဒိုလည္း ရွိပါတယ္။ ကမၻာ အရြယ္အစား ရွိပါတယ္တဲ႔။ သူတို႔ဟာ ၀င္ရိုးစြန္းေတြ အနီးမွာ တနာရီကို မိုင္သန္း၀က္ နႈန္းနဲ႔ လည္ပတ္ပါတယ္တဲ႔။ ေနာင္ နွစ္သန္းငါးေထာင္ ေလာက္ႀကာရင္ေတာ႔ ေနရဲ႔ nuclear fusion process အတြက္ ဟိုက္ဒရိုဂ်င္ေလာင္စာ လံုေလာက္မယ္ မဟုတ္ေတာ႔ပါဘူး။ သူရဲ႔အရြယ္အစားဟာ တျဖည္းျဖည္းက်ယ္ ျပန္႔လာပါလိမ္႔မယ္။ လက္ရွိအရြယ္အစားထက္ အဆ ၂၀၀ ေလာက္ ပိုႀကီးတဲ႔ Red Giant Star တစ္လံုး ျဖစ္လာပါလိမ္႔မယ္။ မာက်ဴရီ၊ ဗီးနပ္စ္ နဲ႔ ကမၻာ ျဂိဳဟ္တို႔ကို ၀ါးျမိဳသြားပါလိမ္႔မယ္။ အဂၤါျဂိဳဟ္က အတြင္းဘက္ အက်ဆံုးအျဖစ္ ေနကို ပါတ္ပါမယ္။ အဲဒီေနာက္မွာ ေတာ႔ ေနဟာ စျပီးေပါက္ကြဲပါလိမ္႔မယ္။ ေပါက္ကြဲမႈက ျဖစ္လာတဲ႔ လိႈင္းေတြေႀကာင္႔ သူ႔ရဲ႔ ဓါတ္ေငြ႔ေတြဟာ စႀကာ၀ဠာထဲကို အျမဲလြင္႔စင္ထြက္ ေနပါလိမ္႔မယ္။ အဲဒီလို material losses ေတြေႀကာင္႔ ေနမင္း ဟာ ျဒပ္သားေတြ တျဖည္းျဖည္းပါး လာျပီးေတာ႔ က်န္ေနတဲ႔ ျဒပ္သားေတြဟာလဲ အလယ္ဗဟိုက core ဆီကို က်ံဳ၀င္သြားပါလိမ္႔မယ္။ ေနဟာ ကမၻာအရြယ္အစား အထိ က်ံဳ႔၀င္သြားျပီး ေတာ႔ ႀကယ္ပုျဖဴ (white draft star) အျဖစ္ ေျပာင္းသြားပါလိမ္႔မယ္။ အဲဒီ လို အတြင္းဘက္ အက်ဆံုး အျဖစ္ အဂၤါျဂိဳဟ္ ပါတ္ေနတဲ႔ ႀကယ္ျဖဴေလး တစ္လံုးအျဖစ္နဲ႔ က်န္ေနေသးတဲ႔ ေလာင္စာေတြကို ေလာင္ကြ်မ္းရင္း ေနာက္ဆံုးမွာ ေအးစက္ မဲေမွာင္ေနတဲ႔ အစိုင္အခဲအျဖစ္ တျဖည္းျဖည္း ေျပာင္းလဲ ျပီး ေနဘ၀ကေန ေသဆံုးသြားပါလိမ္႔မယ္။

က်မ္းကိုး

၁။ BBC Discovery, Space
၂။ http://www.wikipedia.org
၃။ Encarta Encyclopedia premium 2006